"Ook zo gevoelig?"

Philippine Bronkhorst
©2006-2010

home>wat is hoog sensitiviteit>Niets mis mee
Hoog sensitiviteit, daar is niets mis mee!

Een eigenschap, géén afwijking.
Hoog sensitief (ook wel hooggevoelig) zijn, betekent dat je geboren bent met 'hardware' die relatief veel van wat er wordt waargenomen (prikkels) verwerkt. Het zijn de mensen waarvan al sinds hun kindertijd wordt gezegd dat ze gevoelig zijn. Sensitieve mensen zijn zich meer en eerder bewust van dingen en merken meer details op. Het is een aangeboren eigenschap en hoort bij de natuurlijke variatie in gevoeligheid die bij mensen èn dieren voorkomt. Hoog sensitiviteit is geen afwijking, daarvoor worden er veel te veel mensen met de eigenschap geboren. Ongeveer 20% van de mensen is hoogsensitief, 40% is een beetje sensitief en 40% is niet sensitief (bron: onderzoek van. E. Aron).

Voordat Elaine Aron de term hoog sensitief introduceerde waren er natuurlijk ook hsp's* . Gevoeligheid is een aspect van het temperament van een mens. Ze werden in de psychologie o.a. omschreven als (prikkel)gevoelige personen, mensen met een "introverte" of "verlegen" persoonlijkheid. Introversie en verlegenheid zijn echter maar gedeeltelijk aangeboren eigenschappen. Bovendien geldt voor lang niet alle hsp's dat zij introvert en verlegen zijn. E. Aron heeft na gedegen wetenschappelijk onderzoek het verschijnsel in kaart gebracht en de term "higly sensitive person" geïntroduceerd.

Nuttige eigenschap
Hoog sensitieve personen (hsp's) zien eerder problemen, doorzien sneller verbanden en mogelijke risico's. Ze zijn minder bereid risico's te nemen en impulsief te handelen. Ze houden het grote geheel, het welzijn van mensen, dieren en natuur in de gaten omdat ze het liefst bewust leven. Meestal hebben hsp's* een sterke intuïtie, voorzien in een vroeger stadium mogelijke risico's en zijn creatief in het bedenken van oplossingen. Deze eigenschappen zorgen ervoor dat het mensen zijn die niet direct op dingen afgaan maar rustig reflecteren alvorens tot een weloverwogen actie over te gaan. Ze hebben meestal meer aandacht voor het grotere geheel en de langere termijn en vormen hiermee de tegenhanger van mensen die vooral op de korte termijn gericht zijn en direct tot actie over willen gaan. Ook zijn ze meestal meer gericht op wat mensen verbindt dan dat zij bezig zijn met (status) verschillen. Hierdoor geven zij tegenwicht aan mensen die vooral voor status, geld en zichzelf gaan.

In de omgang met andere mensen, komt hun eigenschap ook zeer van pas. Daarbij speelt intuïtie immers een grote rol. Ze hebben meer oog voor wat een ander nodig heeft, hebben een groot inlevingsvermogen, zijn bereid serieus te luisteren en te steunen. Vaak worden termen als open, warm, betrokken en meevoelend genoemd als positieve eigenschappen van hsp's. Eigenschappen die mensen zeer waarderen in hun medemens.

minder handige kanten
De sterkere beleving van prikkels heeft ook nadelen: Sensitieve mensen zijn sneller geagiteerd en geïrriteerd, schrikken gemakkelijker, houden i.h.a. niet van grote veranderingen, zijn vaker van hun stuk gebracht, zien sneller dan anderen beren op de weg, en zijn meer gesteld op eenvoud en rust. Onder druk presteren ze meestal slechter en hebben vaak moeite het tempo bij te benen omdat ze tussentijds tijd nodig hebben om op adem te komen. In de omgang met andere mensen, worden ze soms als te intens ervaren wat mensen juist kan afstoten. Ook hebben sommige hsp's de neiging hun “gevoel over dingen” op te dringen aan anderen. Echter, als je het sensitieve mensen vraagt, zullen zij hun eigenschap als positief beoordelen ondanks de ongemakken die het met zich mee kan brengen.

Reflecteren
Hsp´s hebben het nodig om alles wat zij hebben meegemaakt, te laten bezinken en erover na te denken. Dit reflecteren komt neer op het `herkauwen` van alle informatie en het integreren van alle waarnemingen (woorden, indrukken, subtiele lichaamstaal, etc.). In situaties waarbij een hsp meer prikkels te verwerken krijgt (en dat is nogal snel het geval) dan waar hij/zij op dat moment op kan reageren, worden veel van de extra signalen opgeslagen. Naderhand zal de hsp deze informatie alsnog verwerken en samenvoegen. Ze gaan alles in gedachten meerdere malen herhalen waarbij ze open staan voor nieuwe inzichten. Om die reden, zullen hsp´s vaak in een later stadium terug willen komen op het gebeurde en het komt vaak voor dat zij zelfs van mening zijn veranderd nadat ze alles eens rustig `op een rijtje` hebben gezet. Dit wordt hen echter niet altijd in dank afgenomen, met bijvoorbeeld opmerkingen als `had je dat maar gelijk moeten zeggen!`.

Actie of geen actie
In de hersenen zijn er 2 systemen die elkaar min of meer tegenwerken en aanvullen waar het gaat om het gedrag: het systeem wat je aanspoort om ergens op af te gaan (er-op-af systeem) en het systeem wat je afremt en je eerst even laat nadenken voor je wat gaat doen (pause-to-check systeem). Deze 2 systemen werken min of meer onafhankelijk. Samen bepalen zij hoe je in je dagelijks leven je keuzes maakt voor actie of geen actie. Bij hsp's is het pause-to-check systeem sterk. Het is daarom ook niet verwonderlijk dat veel hsp's een terughoudend en een rustig bestaan prefereren. Het geldt echter niet voor alle hsp's. De hsp's die tevens een sterk er-op-af systeem hebben, gaan ondanks hun pause-to-check impuls, voor meer uitdaging en intense ervaringen. Elain Aron noemt hen de "Sensation Seekers". Zij hebben weliswaar behoefte aan reflectie en diepgang, maar zijn ook snel verveeld en onrustig en ervaren een continue drang naar nieuwe intense ervaringen, a.h.w. verslaafd aan prikkels. Zij hebben a.h.w. continu één voet op de rem en de ander op het gaspedaal.

Persoonlijkheid
Gevoeligheid vormt, met intelligentie, je temperament, energie, etc. de hardware van je zenuwstelsel. Het zijn echter je eerdere ervaringen, je opvoeding en je omstandigheden die bepalen wat voor persoonlijkheid je bent geworden. Voor wat betreft de sensitiviteit is bijvoorbeeld zeer bepalend hoe je hebt geleerd naar je eigen gevoeligheid te kijken en daarmee om te gaan. Een persoon die veel negatieve ervaringen heeft opgedaan, wordt bijvoorbeeld verlegen en introvert terwijl een andere hsp extravert wordt.