"Ook zo gevoelig?"

Philippine Bronkhorst
©2006-2009

Een eigenschap, géén afwijking.
Hoog sensitief (ook wel hooggevoelig) zijn, betekent dat je geboren bent met 'hardware' die relatief veel van wat er wordt waargenomen (prikkels) verwerkt. Sensitieve mensen zijn zich meer en eerder bewust van dingen en merken meer details op. Het is een aangeboren eigenschap en een gevolg van de natuurlijke variatie in gevoeligheid die bij mensen èn dieren voorkomt. Hoog sensitiviteit is geen afwijking, daarvoor worden er veel te veel mensen met de eigenschap geboren. Ongeveer 20% van de mensen is hoogsensitief, 40% is een beetje sensitief en 40% is niet sensitief (bron: onderzoek van. E. Aron).

Voordat Elaine Aron de term hoog sensitief introduceerde waren er natuurlijk ook hsp's* . Ze werden in de psychologie o.a. omschreven als mensen met een "introverte" en "verlegen" persoonlijkheid. Introversie en verlegenheid zijn echter geen aangeboren eigenschappen. Bovendien geldt voor lang niet alle hsp's dat zij introvert en verlegen zijn. E. Aron heeft na gedegen wetenschappelijk onderzoek het verschijnsel in kaart gebracht en de term "higly sensitive person" geïntroduceerd.

Nuttige eigenschap
Hoog sensitieve personen (hsp's) zien eerder problemen, doorzien sneller verbanden en mogelijke risico's. Ze zijn minder bereid risico's te nemen en impulsief te handelen. Ze houden het grote geheel, het welzijn van mensen, dieren en natuur in de gaten omdat ze het liefst bewust leven. Meestal hebben hsp's* een sterke intuïtie, voorzien in een vroeger stadium mogelijke risico’s en zijn creatief in het bedenken van oplossingen. Deze eigenschappen zorgen ervoor dat het mensen zijn die niet direct op dingen afgaan maar rustig reflecteren alvorens tot een weloverwogen actie over te gaan. Ze hebben meestal meer aandacht voor het grotere geheel en de langere termijn en vormen hiermee de tegenhanger van mensen die vooral op de korte termijn gericht zijn en direct tot actie over willen gaan.

minder handige kanten
De sterkere beleving van prikkels heeft ook nadelen: Sensitieve mensen zijn sneller geagiteerd en geïrriteerd, schrikken gemakkelijker, houden i.h.a niet van grote veranderingen, zijn vaker van hun stuk gebracht, zien sneller dan anderen “beren op de weg”, en zijn meer gesteld op eenvoud en rust. Onder druk presteren ze meestal slechter en hebben vaak moeite het tempo bij te benen omdat ze tussentijds tijd nodig hebben om op adem te komen. Echter, als je het sensitieve mensen vraagt, zullen zij hun eigenschap als positief beoordelen ondanks de ongemakken die het met zich mee kan brengen.

Refleceren
Hsp´s hebben het nodig om alles wat zij hebben meegemaakt, te laten bezinken en erover na te denken. Dit reflecteren komt neer op het `herkouwen` van alle informatie en het integreren van alle waarnemingen (woorden, indrukken, subtiele lichaamstaal, etc). In situaties waarbij een hsp meer prikkels te verwerken krijgt (en dat is nogal snel het geval) dan waar hij/zij op dat moment op kan reageren, worden veel van de extra signalen opgeslagen. Naderhand zal de hsp deze informatie alsnog verwerken en samenvoegen. Ze gaan alles in gedachten meerdere malen herhalen waarbij ze open staan voor nieuwe inzichten. Om die reden, zullen hsp´s vaak in een later stadium terug willen komen op het gebeurde en het komt vaak voor dat zij zelfs van mening zijn veranderd nadat ze alles eens rustig `op een rijtje` hebben gezet. Dit wordt hen echter niet altijd in dank afgenomen, met bijvoorbeeld opmerkingen als `had je dat maar gelijk moeten zeggen!`.

Actie of geen actie
In de hersenen zijn er 2 systemen die elkaar min of meer tegenwerken en aanvullen waar het gaat om het gedrag: het systeem wat je aanspoort om ergens op af te gaan (er-op-af systeem) en het systeem wat je afremt en je eerst even laat nadenken voor je wat gaat doen (pause-to-check systeem). Deze 2 systemen werken min of meer onafhankelijk. Samen bepalen zij hoe je in je dagelijks leven je keuzes maakt voor actie of geen actie. Bij hsp's is het pause-to-check systeem sterk. Het is daarom ook niet verwonderlijk dat veel hsp's een terughoudend en een rustig bestaan prefereren. Het geldt echter niet voor alle hsp's. De hsp's die tevens een sterk er-op-af systeem hebben, gaan ondanks hun pause-to-check impuls, voor meer uitdaging en intense ervaringen. Elain Aron noemt hen de "Sensation Seekers". Zij hebben weliswaar behoefte aan reflectie en diepgang, maar zijn ook snel verveeld en onrustig en ervaren een continue drang naar nieuwe intense ervaringen. Zij hebben a.h.w. continu één voet op de rem en de ander op het gaspedaal.

Persoonlijkheid
Hoog sensitiviteit vormt, met intelligentie, je inslag, energie, etc de hardware van je zenuwstelsel. Het zijn echter je eerdere ervaringen, je opvoeding en je omstandigheden die bepalen wat voor persoonlijkheid je bent geworden. Voor wat betreft de sensitiviteit is bijvoorbeeld zeer bepalend hoe je hebt geleerd naar je eigen gevoelgheid te kijken en daarmee om te gaan. Een persoon die veel negatieve ervaringen heeft opgedaan, wordt bijvoorbeeld verlegen en introvert terwijl een andere hsp extravert wordt.