"Ook zo gevoelig?"

Philippine Bronkhorst
©2006-2009

Cultuur en sexe.

Evolutionair gezien is hooggevoeligheid een nuttige eigenschap om bij een deel van de populatie te hebben. In kuddes bijvoorbeeld, houden de gevoelige dieren de omgeving in de gaten of er gevaar dreigt. In de menselijke geschiedenis waren het vaak de adviseurs, de wijzen, de wetenschappers, de denkers, de dokters, de onderwijzers, de wijkverpleegsters, etc.

Het percentage hoog sensitieven is in alle culturen gelijk. Wel zijn er grote verschillen in hoe er tegenaan wordt gekeken. In de westerse cultuur zijn de gevoeligen de minst populaire mensen, in sommige oosterse culturen juist de meest populaire. In onze cultuur zijn hoog sensitieven de Zeurders, in ander culturen de Wijzen.

Westerse cultuur.
In onze westerse cultuur staat gevoeligheid min of meer gelijk aan zwakheid. Succes hebben in je leven is belangrijker dan zinvol bezig zijn. Uiterlijk is belangrijk dan innerlijk. Vertrouwen op je gevoel of intuïtie wordt niet echt geaccepteerd als je beslissingen neemt. Prestaties bepalen de eigenwaarde. Succes wordt afgemeten aan de grootte van je huis of je auto en de hoogte van je salaris. Als je geen materiele zaken nastreeft of geen carrière najaagt, word je niet voor vol aan gezien. Het heeft waarschijnlijk te maken met het westerse idee dat met kennis en technologie alles maakbaar is. Grenzen vervagen of verzwakken, letterlijk en figuurlijk. The "sky is the limit", als je maar wilt. Alles lijkt te kunnen, maar alles lijkt ook te móeten. Respect voor de medemens en de natuur is enorm afgenomen in de laatste halve eeuw en tegelijkertijd zijn de eisen die gesteld worden aan mensen enorm opgeschroeft.

De grenzen zijn dus enorm opgerekt en degenen die niet mee kunnen rekken, worden niet voor vol aan gezien. Dit geldt voor gehandicapten, (ex) zieken, en helaas ook voor veel hsp's. Dat er steeds meer mensen (en zelfs kinderen) afhaken uit het snelle leven waarin ze alsmaar meer moeten, is dan ook niet verwonderlijk. Hsp's hebben door hun eigenschap relatief meer kans af te moeten haken, omdat ze onvoldoende de ruimte krijgen mee te draaien op hun eigen tempo. Onze samenleving richt zich voornamelijk op de minder sensitieve groep omdat zij zich in een individualiserende maatschappij beter kunnen redden. Het leven is voor een hoog sensitief persoon dus vaak een hele uitdaging!

Gelukkig komt er langzaam ook wat tegengas op deze ontwikkelingen. De laatste 5 jaar neemt de aandacht voor gevoeligheid, emotionele intelligentie en intuïtie snel toe. De groter wordende groep mensen die af hebben moeten haken en een andere koers gaat varen maakt dat er meer aandacht voor komt. De onderzoeken van E. Aron hebben hierin een belangrijke rol gespeeld in het bespreekbaar te maken van het onderwerp.

Mannen en vrouwen, invloed van vooroordelen.
Er wordt ten onrechte vaak gedacht dat hoog sensitiviteit een typisch vrouwelijke eigenschap is. Niets is echter minder waar!. Er zijn net zoveel mannen als vrouwen hoog sensitief. Hoog sensitiviteit bij mannen is wel enigszins verschillend dan bij vrouwen door biologische verschillen. Zo hebben mannen van nature meer energie en zullen daardoor ook meer prikkels aan kunnen. Mannen raken daardoor minder snel overprikkeld en vermoeid. Als zij overprikkeld raken, uiten zij dat vaker in agressief gedrag terwijl vrouwen vaker emotioneel worden en gaan huilen. In onze cultuur wordt er van mannen verwacht dat ze flink en stoer zijn, de leiding nemen ipv af te wachten en niet emotioneel of gevoelig zijn. Om die reden lopen hsp-mannen er veel minder mee te koop dan vrouwen. Vrouwen mogen gevoeliger zijn en omdat vrouwen ook een sterkere behoefte hebben om over gevoelens te praten, lijkt het dat alleen vrouwen hoog sensitief zijn.

In onze cultuur wordt gevoeligheid als een typische vrouwelijke eigenschap gezien en worden gevoelige mannen geen "echte mannen" gevonden. Veel hsp mannen zijn door hun vader "gehard" om hen beter op de maatschappij voor te bereiden en/of hadden te maken met een moeder die weliswaar hun gevoeligheid waardeerde maar naar buiten toe zich schaamde voor de gevoeligheid van haar zoon. Ook veel vrouwen hebben het gevoel geen "echte vrouw" te zijn door hun gevoeligheid. Voor vrouwen geldt immers tegenwoordig dat ze hetzelfde moeten kunnen als mannen als het gaat over werk en carrière. Een ideale vrouw is aantrekkelijk, onafhankelijk, flexibel, sterk en zelfstandig. De meeste hsp- vrouwen kunnen hieraan nog minder voldoen dat niet hsp-vrouwen en voelen zich vaak een tweederangs vrouw.

Naast hoe de maatschappij tegen jou als hsp of man/vrouw aankijkt, is het ook van belang hoe je zelf tegen jezelf aankijkt. Je eigen zelfbeeld bepaald ook hoe je aankijkt tegen andere hsp's, maar ook tegen mannen of vrouwen in termen van stereotype eigenschappen. Het zelfbeeld wordt gevormd in je jeugd en wordt in grote mate bepaald door de vooroordelen waarmee je bent opgegroeid. Omdat vooroordelen die met gevoeligheid samenhangen en met die van mannelijkheid/vrouwelijkheid overlappen, loopt de invloed van de verschillende vooroordelen door elkaar.

Superman of Supervrouw.
Als je opgroeit, ontwikkel je strategieën om om te gaan met gevoeligheid. Dat geldt meestal in extremere mate voor hsp's omdat zij vaak hardnekkig blijven proberen te voldoen aan de verwachtingen die onze cultuur hen oplegt. Hsp's leven daardoor nogal eens een zodanig aangepast leven dat hun eigen behoeften onvoldoende worden gevoed. Zij proberen hun zwakheid te compenseren door "supervrouw" of "superman" te zijn door te proberen alles beter te doen dan perfect. Zij zijn a.h.w. grenzeloos. Maar dat houdt niemand vol. Er onstaat op den duur intern zoveel spanning dat er lichamelijke of psychische problemen ontstaan zodat ze er letterlijk ziek worden. Hierdoor komen zij relatief vaak buitenspel te staan in onze maatschappij terwijl zij mèt hun eigenschap ook heel waardevol kunnen zijn.